Dr. Cemal Külünkoğlu

Hucurat Suresi 12. Ayet

Gıybet Ayeti

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيمٌ ﴿١٢﴾

Meal

12 - Ey inananlar! Zannın birçoğundan sakının! Çünkü zannın bir kısmı günahtır (farkında olmadan günaha girmiş olursunuz)! Birbirinizin gizli yönlerini araştırmayın ve arkanızdan birbirinizi çekiştirmeye kalkışmayın! Aranızdan, hiç ölmüş kardeşinin etini yemek isteyen kimse çıkar mı? Hayır, siz ondan tiksinirsiniz. Bu konularda Allah’a karşı gelmekten sakının! Şüphesiz Allah, kendisine yönelenlerin tevbelerini çok kabul edendir (ve bu şekilde tevbe ile Kendisine yönelen kullarına karşı da) çok merhametlidir. Bkz. 17/36

“Zanda bulunmak”, insanlar hakkında ön yargılı, mesnetsiz, tahminen ve evhama dayanarak suçlamada bulunmak ve buna göre cezalandırmaya kalkışmaktır. Yani su-i zan ederek insanları yargılamaktır. Bu âyette hitap doğrudan mü’minlere yapılmaktadır. Ama burada sıralanan yasakların tamamı Müslümanların hayatında en çok bulunan kötülüklerdendir. Bu da Müslümanların Kur’an ahlakından ne kadar uzak yaşadığını göstermeye yeter. Ayetin içindeki “Bu konuda Allah’a karşı gelmekten sakının!” uyarısı, “eğer bu günahları işlerseniz Allah’a karşı gelmiş olursunuz” demektir. Bir taraftan beş vakit namazda Allah’ın huzuruna çıkıp sadece O’na kulluk edeceğine ve O’na asla karşı gelmeyeceğine dair söz vereceksin, diğer taraftan da bu kötülüklerle sadece bir günde onlarca defa O’na karşı geleceksin. İşte imanla küfür arasındaki çizgide yaşamak böyle bir şeydir.

Tefsir

Ey inananlar! Zannın birçoğundan sakının! Çünkü zannın bir kısmı günahtır (farkında olmadan günaha girmiş olursunuz)! Birbirinizin gizli yönlerini araştırmayın ve arkanızdan birbirinizi çekiştirmeye kalkışmayın! Aranızdan, hiç ölmüş kardeşinin etini yemek isteyen kimse çıkar mı? Hayır, siz ondan tiksinirsiniz. Bu konularda Allah’a karşı gelmekten sakının! Şüphesiz Allah, kendisine yönelenlerin tevbelerini çok kabul edendir (ve bu şekilde tevbe ile Kendisine yönelen kullarına karşı da) çok merhametlidir.

Bkz. 17/36

“Zandan kaçının” uyarısı, yalnızca ahlaki bir öğüt mahiyetinde olmayıp, toplumsal düzenin ve bireysel sorumluluğun temelini ilgilendiren ilkesel bir bildirimi ifade eder. Ayette kastedilen “zan”, insanlar hakkında ön yargı, tahmin, kuruntu ve vehme dayanarak olumsuz kanaatler geliştirmek ve bu kanaatleri kesin hüküm gibi benimsemektir. Bu tür bir sû-i zan, kişiyi zamanla yalnızca zihinsel düzlemde değil, fiilî alanda da adaletsizliğe sevk eder; haksız yargılamalara, ithamlara ve hatta cezalandırıcı tutumlara kadar varabilen bir süreci tetikler.

Ayetin dikkat çekici yönlerinden biri, bu uyarıların doğrudan mü’minlere yöneltilmiş olmasıdır. Bu durum, kötü zan, kusur araştırma ve gıybet gibi davranışların, iman iddiasında bulunan kimselerin hayatında da fiilen karşılık bulabildiğini göstermektedir. Nitekim Kur’an’ın açıkça yasakladığı bu ahlaki zaafların, bazı Müslüman toplumlarda zamanla sıradanlaşması ve gündelik ilişkilerin örtük fakat etkili bir unsuru hâline gelmesi, Kur’an ahlakının teorik düzeyde kabul edilip pratik hayata yeterince yansıtılamadığını ortaya koymaktadır.

Ayetin sonunda yer alan “Bu konuda Allah’a karşı gelmekten sakının” buyruğu ise söz konusu davranışların basit bir ahlak kusuru olarak değil, doğrudan ilahî buyruğa aykırı bir tutum olarak değerlendirilmesi gerektiğini bildirmektedir. Bir taraftan namaz gibi ibadetlerle Allah’a kulluk ve itaat sözü verilirken, diğer taraftan insanların arkasından kötü zan beslemek, kusur araştırmak ve dedikodu yapmak sûretiyle aynı ilahî iradeye muhalefet edilmesi, iman ile isyan arasındaki gerilimi açığa çıkaran çelişkili bir duruma işaret etmektedir.

Bu çerçevede ayet, mü’minin yalnızca ibadet alanında değil, ahlaki davranışlar alanında da imtihan edildiğini ortaya koyar. Gerçek iman, sadece ritüel nitelikli ibadetlerle değil; insanlara karşı adil, merhametli ve sorumluluk bilinci taşıyan bir tutumla bütünlük kazanır. Böylece Kur’an, inancı soyut bir aidiyet olarak değil, toplumsal ilişkilerde somutlaşan bir ahlaki duruş olarak inşa etmeyi hedeflemektedir.

Kaynak gösterimi: Dr. Cemal Külünkoğlu, Kur'an-ı Kerim Meal ve Tefsiri, Hucurat Suresi 12. Ayet, https://www.cemalkulunkoglu.net/kuran-tefsiri/ayet.php?s=49&a=12

Arapça metin: Tanzil Projesi